Tabele do spawania tworzyw sztucznych
Wybierz metodę, materiał, wymiar i grubość ścianki, aby zobaczyć odpowiednią tabelę spawania. Tabelę można czytać bezpośrednio tutaj lub wydrukować jako dokument roboczy na stanowisku spawania.
Wszystkie wartości na stronie mają charakter orientacyjny. Instrukcje producenta maszyny oraz rur lub kształtek są zawsze wiążące, a złącza muszą być wykonywane przez przeszkolony personel zgodnie z obowiązującymi normami (np. DVS 2207). Holm & Holm nie ponosi żadnej odpowiedzialności za złącza wykonane na podstawie zamieszczonych tu tabel.
Pola protokołu na formularzu (opcjonalnie)
Wypełnij tylko te pola, które mają znaleźć się na wydrukowanej karcie. Pola zmieniają się w zależności od wybranej metody, a puste pola są drukowane jako puste linie, aby można je było wypełnić ręcznie na budowie.
Zgrzewanie doczołowe, PE (PE80/PE100), Ø110 mm
Wybrano: Ø110 mm · SDR 11 · grubość ścianki ok. 10,0 mm · norma: DVS 2207-1
Receptura dla Ø110 mm · SDR 11 · e 10,0 mm
- P1 · t1: Podgrzewanie wstępne z podanym ciśnieniem - końce rur są dociskane do płyty grzewczej, aż wypływka wyniesie ok. 1,5 mm wysokości Ciśnienie zgrzewania: 471 N.
- P2 · t2: Czas wygrzewania przy zredukowanum ciśnieniu: 100 sek (1:40) · 10 x e - ciśnienie zostało obniżone, aby ciepło mogło wniknąć w ściankę rury bez wyciskania roztopionego materiału
- t3: Czas przestawienia - czas od usunięcia płyty grzejnej i odciążenia końców rur do ponownego ich zetknięcia. Może wynosić maksymalnie <8 sek - i powinno nastąpić jak najszybciej, ponieważ w przeciwnym razie powierzchnia ulega ochłodzeniu, a złącze ulega osłabieniu.
- t4: Narastanie ciśnienia – ciśnienie zgrzewania jest płynnie podnoszone do P3, bez wyciskania stopionego materiału. Może trwać maksymalnie <8 sek.
- P3 · t5: Czas zgrzewania i chłodzenia pod ciśnieniem - końce rur są dociskane ciśnieniem P3 do momentu ostygnięcia połączenia: >570 sek (9:30) Ciśnienie zgrzewania: 471 N.
- Ciśnienie oporu P0 (ciśnienie, które pozwala na poruszenie szczęki maszyny i rury; mierzone przy każdym połączeniu) dodaje się do wszystkich ustawień ciśnienia. Wykres jest schematyczny i nie zachowuje skali.
Jak duże może być P2? P2 to ciśnienie docisku podczas wygrzewania i musi być tylko wystarczająco duże, aby bezpiecznie utrzymywać końce rur przy płycie grzejnej. Dlatego P2 nie jest jedną stałą liczbą: tabele DVS 2207-1 podają wartość zależną od maszyny, średnicy i grubości ścianki (często około 1 bar na manometrze, więcej przy dużych grubościach ścianki), podczas gdy ISO 21307 opisuje P2 jako ciśnienie dokładnie utrzymujące kontakt z płytą grzejną. Należy użyć wartości z własnej tabeli maszyny i pamiętać o dodaniu ciśnienia oporu P0 zgodnie z charakterystyką ciśnieniową maszyny. Jeśli P2 będzie zbyt wysokie, stopione tworzywo zostanie wyciśnięte, a wypływka stanie się zbyt duża.
Podstawa obliczeń: powierzchnia czołowa A = 3,142 mm² (Ø110 mm, e 10,0 mm). Siła zgrzewania to ciśnienie P1/P3 x powierzchnia (0.15 N/mm²). Powierzchnia stanowi powierzchnię pierścienia według DVS 2207-1 (A = PI x s x (d - s)), co jest tożsame z PI/4 x (D2 - (D - 2e)2).
- Zamocować rury: zamocuj rury w szczękach maszyny – wysunięcie = grubość ścianki + 1 cm, zaokrąglone w górę do najbliższego pełnego cm, tj. ok. 2 cm dla wybranej grubości ścianki (10,0 mm).
- Przygotować końce: oczyść z zabrudzeń i tłuszczu, zplanuj oba końce rur, sprawdź płaskość i owalność.
- Sprawdzić i zanotować ciśnienie oporu (drag pressure) - ciśnienie oporów ruchu (P0) można wprowadzić powyżej i dodać do ciśnienia zgrzewania.
- Ustaw maszynę: Siła spawania P1/P3 471 N przy wybranej średnicy. Temperatura płyty grzejnej: 200-220 °C. Obliczone ciśnienie zgrzewania można skontrolować z charakterystyką ciśnieniową dostarczoną z maszyną podczas ostatniej kalibracji.
- Docisk wstępny (t1): dosuń końce rur do lustra z ciśnieniem podgrzewania P2, aż wypływka wyniesie ok. 1,5 mm wysoki. t1 nie jest stałym czasem – wymiar wypływki decyduje, kiedy materiał jest wystarczająco nagrzany. Wymiar wypływki jest wartością przybliżoną – do Ciebie należy ocena, kiedy wypływka ma właściwą szerokość.
- Wygrzewanie (t2): 100 sek (1:40) · 10 x e pod zredukowanym ciśnieniem (przyleganie), tak aby ciepło przeniknęło do ścianki rury bez wyciskania stopionego materiału.
- Przestawienie: usuń lustro i zamknij maszynę z ustawionym ciśnieniem. Czas przestawiania to czas od odciążenia ciśnienia do ponownego zetknięcia się końców rur – maks. 8 sek i najlepiej jak najszybciej, ponieważ w przeciwnym razie końce rur ostygną, a połączenie ulegnie osłabieniu.
- Czas zgrzewania i chłodzenia: co najmniej 570 sek (9:30) - najwcześniejszy moment, w którym można zredukować ciśnienie. Następnie pozwól złączu dalej stygnąć przed zwolnieniem szczęk zaciskowych i nigdy nie poddawaj gorącego złącza próbie ciśnieniowej.
Poniżej temperatury otoczenia +5 °C norma DVS 2207-1 wymaga ochrony przed warunkami atmosferycznymi, jednolitej temperatury rury i zgrzewania próbnego; nie ma ogólnej korekty liczbowej czasów.
Tak obliczono czas chłodzenia: DVS 2207-1 podaje czas chłodzenia jako zakres dla danej grubości ścianki (np. 15,5-24 min dla e 12-19 mm). Pokazujemy dolną wartość zakresu, czyli najkrótszy czas, a tym samym najwcześniejszy moment, w którym można zredukować ciśnienie w maszynie. Inne tabele często podają jedną wartość w środku lub powyżej zakresu, dlatego mogą wskazywać np. 17-19 min dla tej samej rury. Po zredukowaniu ciśnienia złącze musi dalej stygnąć do temperatury otoczenia przed podniesieniem, obciążeniem lub próbą ciśnieniową. W przypadku wyboru ISO 21307 (procedura niskociśnieniowa) czas oblicza się jako e + 3 min dla e poniżej 18 mm i koryguje o ok. 1 % na °C od +20 °C.
Uwaga: W maszynach z systemem WeldControl oraz CNC maszyna prowadzi użytkownika przez te kroki i w zależności od typu ustawia ciśnienie oraz temperaturę na podstawie wybranych parametrów.
Wartości dotyczą wybranej rury ((PE (PE80/PE100), Ø110 mm, SDR 11, e 10,0 mm). Zawsze obowiązują instrukcje producenta maszyny i rur. Wydruk uzyskany przyciskiem drukowania może służyć jako dokument roboczy na budowie.
Kontrola wzrokowa po zgrzewaniu: szerokość wypływki
Dla Ø 110 mm o grubości ścianki 10 odczytano mm (minimalna grubość ścianki 9 mm) dopuszczalną szerokość wypływki V wynoszącą 8-11 mm, mierzona na zewnątrz rury po zakończeniu czasu chłodzenia.
| Min. grubość ścianki rury (mm) | Dopuszczalna szerokość wypływki V (mm) |
|---|---|
| 2 | 3-5 |
| 3 | 4-6 |
| 4 | 4-7 |
| 5 | 5-8 |
| 6 | 6-9 |
| 8 | 7-10 |
| 9 | 8-11 |
| 11 | 9-12 |
| 13 | 10-14 |
| 16 | 11-15 |
| 18 | 12-16 |
| 19 | 12-18 |
| 22 | 13-18 |
| 24 | 14-19 |
| 27 | 15-20 |
| 30 | 16-21 |
| 34 | 17-22 |
| 40 | 18-23 |
| 45 | 20-25 |
| 50 | 22-27 |
| 55 | 24-30 |
| 60 | 26-32 |
| 65 | 28-36 |
Tabelę odczytuje się jako minimalną grubość ścianki: znajdź w tabeli najbliższą wartość, która jest równa lub mniejsza od zmierzonej grubości ścianki – np. dla zmierzonej grubości ścianki 10 mm odpowiedni jest wiersz 9 mm, co daje dopuszczalną szerokość wypływki 8-11 mm. W przypadku stosowania kształtek (oraz połączenia rury z kształtką) tolerancja ulega rozszerzeniu o +/- 1 mm. Źródło: Holm & Holm, „Vulstbredde ved stuksvejsning” (holm-holm.dk).
Oceń złącze wizualnie: oba wałeczki (wypływka) muszą być równe, o jednakowej szerokości i symetryczne na całym obwodzie, a rowek w kształcie litery V między wałeczkami musi na całej długości znajdować się powyżej zewnętrznej powierzchni rury. Wcięcie sięgające samej ścianki rury świadczy o zbyt wysokim ciśnieniu zgrzewania. Odbarwienie (brunatna/zżółknięta wypływka) świadczy o zbyt wysokiej temperaturze płyty grzejnej lub zbyt długim czasie nagrzewania.
Twój wiersz w tabeli
| Grubość ścianki e (mm) | Element grzejny (°C) | Wysokość wypływki ok. (mm) | Czas wygrzewania (s) | Przestawienie maks. (s) | Narastanie ciśnienia maks. (s) | Chłodzenie min. (min) | Siła zgrzewania P1/P3 ok. (N) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 10,0 mm | 200-220 | 1,5 | 70 sek (1:10) - 120 sek (2:00) | 6-8 | 6-8 | 9,5-15,5 | 471 |
Grubość ścianki 10,0 mm mieści się w zakresie tabeli 7-12 mm. Cała tabela znajduje się poniżej.
| Grubość ścianki e (mm) | Element grzejny (°C) | Wysokość wypływki ok. (mm) | Czas wygrzewania (s) | Przestawienie maks. (s) | Narastanie ciśnienia maks. (s) | Chłodzenie min. (min) | Siła zgrzewania P1/P3 ok. (N) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| do4.5 | 200-220 | 0,5 | do 45 | 5 | 5 | 6,5 | 114 |
| 4.5-7 | 200-220 | 1,0 | 45 sek - 70 sek (1:10) | 5-6 | 5-6 | 6,5-9,5 | 282 |
| 7-12 | 200-220 | 1,5 | 70 sek (1:10) - 120 sek (2:00) | 6-8 | 6-8 | 9,5-15,5 | 450 |
| 12-19 | 200-220 | 2,0 | 120 sek (2:00) - 190 sek (3:10) | 8-10 | 8-11 | 15,5-24 | 690 |
| 19-26 | 200-220 | 2,5 | 190 sek (3:10) - 260 sek (4:20) | 10-12 | 11-14 | 24-32 | 928 |
| 26-37 | 200-220 | 3,0 | 260 sek (4:20) - 370 sek (6:10) | 12-16 | 14-19 | 32-45 | 1,165 |
| 37-50 | 200-220 | 3,5 | 370 sek (6:10) - 500 sek (8:20) | 16-20 | 19-25 | 45-61 | 1,363 |
| 50-70 | 200-220 | 4,0 | 500 sek (8:20) - 700 sek (11:40) | 20-25 | 25-35 | 61-85 | 0 |
| 70-90 | 220 +/- 10 | 4,5 | 700 sek (11:40) - 900 sek (15:00) | 25-30 | 35 | 85-109 | 0 |
| 90-110 | 220 +/- 10 | 5,0 | 900 sek (15:00) - 1.100 sek (18:20) | 30-35 | 35 | 109-133 | 0 |
| 110-130 | 220 +/- 10 | 5,5 | 1.100 sek (18:20) - 1.300 sek (21:40) | maks. 35 | 35 | 133-157 | 0 |
Ciśnienie: tworzenie wypływki i łączenie P1/P3 = 0,15 +/- 0,01 N/mm2, wygrzewanie P2 = 0,01 N/mm2. Źródło: NTG Plastik, PE100 Butt Fusion Field Guide (DVS 2207-1). Ścianka powyżej 30 mm / Ø powyżej 630: patrz załącznik DVS 2207-1 Beiblatt 2 (220 +/- 10 °C, kontrola temperatury w 8 punktach). Siła zgrzewania jest obliczona jako ciśnienie P1/P3 pomnożone przez powierzchnię pierścieniową rury (A = PI/4 x (D2 - (D - 2e)2)), co stanowi tę samą powierzchnię co w DVS 2207-1 A = PI x s x (d - s), przy wybranej średnicy i środku zakresu; przeliczyć na ciśnienie manometryczne według charakterystyki ciśnieniowej maszyny. Powierzchnia pierścieniowa jest właściwą powierzchnią: jeśli zamiast tego przyjmie się PI x D x e (obwód zewnętrzny), siła będzie o ok. 10% za wysoka – dla Ø160 SDR 11 daje to 1.101 N wobec 1.000 N przy 0,15 N/mm2. Przedziały są własnymi wartościami normy: czas podgrzewania wynosi 10 x e (grubość ścianki w mm) w sekundach, więc zakres dotyczy całego przedziału grubości ścianek w rzędzie. Dokładna wartość dla wybranej grubości ścianki znajduje się w instrukcji oraz w "Twój wiersz w tabeli" powyżej..
Dlaczego wartości odbiegają od innych tabel? Tabela przedstawia zakres normy DVS (np. nagrzewanie 120-190 s dla grubości ścianki 12-19 mm), podczas gdy tabele maszynowe i dostawców często podają jedną wartość dla swojej konkretnej maszyny (np. 146 s nagrzewania i 17-24 min chłodzenia dla Ø160 SDR 11). Czas chłodzenia jest wyświetlany jako dolna wartość zakresu, ponieważ jest to najwcześniejszy moment, w którym można odciążyć maszynę. Siła zgrzewania jest obliczana na podstawie rzeczywistej powierzchni pierścienia A = PI/4 x (D2 - (D-2e)2), co jest tożsame z A = PI x s x (d - s) z DVS 2207-1; przy obliczeniu PI x D x e siła staje się o ok. 10 % za wysoka. Opcjonalny kąt zgrzewania zwiększa powierzchnię o 1/cos kąta cięcia - jest to obliczenie geometryczne, dla którego DVS 2207-1 nie podaje wzoru, dlatego należy je zawsze zweryfikować z zaleceniami producenta. Ciśnienie oporów ruchu P0 zależy od maszyny i jest dodawane jako ciśnienie na manometrze. Grubości ścianek są zgodne z tabelą Holm & Holm według EN 12201-2 / EN 1555-2:2025.
Obowiązujące przepisy: DVS 2207-1 (zgrzewanie doczołowe), DVS 2207-4 (zgrzewanie ekstruzyjne), DVS 2207-3 (zgrzewanie gorącym gazem). Tabele mają charakter orientacyjny; instrukcje producenta rur oraz zasady DVS 2207 są zawsze wiążące.
Normy branżowe
Zgrzewanie/spawanie tworzyw sztucznych uregulowane jest międzynarodowo. Przepisy techniczne DVS oraz normy EN/ISO stanowią wspólną podstawę, na której opierają się instrukcje producentów i wydania krajowe. Jeśli szukasz bezpiecznych, udokumentowanych połączeń niezależnie od producenta, zawsze dobrym punktem wyjścia jest zgrzewanie/spawanie wg DVS/EN/ISO oraz stosowanie tabel producenta jako uzupełnienia dla maszyny i systemu.
Kliknij krótki opis, aby dowiedzieć się więcej o danej normie oraz o tym, czy jest to norma obowiązująca, czy dokument wytycznych.
Obowiązujące przepisy techniczne (DVS)Seria DVS 2207Niemieckie zasady techniczne dotyczące zgrzewania tworzyw termoplastycznych i źródło większości tabel zgrzewania w branży, w tym tabel na tej stronie.
DVS 2207-1: zgrzewanie doczołowe rur PE (PE80/PE100). Określa procedurę z czterema fazami, temperaturę elementu grzejnego, ciśnienie i czasy oraz stanowi podstawę do ustawień maszyny i rejestracji danych.
DVS 2207-3 (zgrzewanie gorącym powietrzem) i DVS 2207-4 (spawanie/zgrzewanie ekstruzyjne): zgrzewanie ręczne i zgrzewanie z podawaniem spoiwa, typowo dla płyt, zbiorników i napraw.
DVS 2207-11 (PP), DVS 2207-12 (PVC-U/PVC-C) i DVS 2207-15 (PVDF): ta sama zasada dla materiałów przemysłowych. Producenci materiałów wskazują serię DVS 2207 jako udokumentowaną podstawę dla własnych tabel zgrzewania.
DVS 2207-14 (wydane w październiku 2026 r.): zgrzewanie krawędziowe/zaginane płyt z PP i PE elementem grzejnym - istotne przy pracach zbiornikowych i płytowych, gdzie elementy są zaginane zamiast zgrzewane doczołowo.
Zasady DVS 2207 są przepisami technicznymi, a nie formalnymi normami, lecz stanowią podstawę branżową i są bezpośrednio przywoływane w procedurach zgrzewania producentów oraz w pracach ISO.
Obowiązujące normy międzynarodoweISO 12176 i ISO 21307Międzynarodowe normy dotyczące sprzętu i procedur obowiązujące niezależnie od producentów i krajów.
ISO 12176-1: sprzęt i procedury zgrzewania doczołowego rur ciśnieniowych z PE - określa wymagania dotyczące maszyn oraz kroki procedury, których musi przestrzegać zatwierdzony sprzęt.
ISO 12176-2: zgrzewanie elektrooporowe - wymagania dotyczące kształtek, zgrzewarek i procedur, w tym odczytu kodów kreskowych. Uwaga: norma ISO 12176-2 jest w trakcie rewizji (ostateczny projekt w przygotowaniu); niniejsza strona jest zgodna z obowiązującym wydaniem, do czasu publikacji nowego wydania.
ISO 12176-3: sprzęt do zgrzewania mufowego/trzpieniowego elementem grzejnym (podgrzewane trzpienie i mufy) - międzynarodowy odpowiednik narzędzi DVS 2208-1.
ISO 21307: zgrzewanie doczołowe PE (praktyka amerykańska) - stosowana np. przy pracach transgranicznych wg amerykańskich specyfikacji projektowych. ASTM F2620 to odpowiednia amerykańska instrukcja procedury, do której zazwyczaj odnoszą się amerykańscy producenci rur.
Jeśli jako podstawę zastosuje się normę międzynarodową, dokumentację można wykorzystywać w różnych krajach i dla różnych producentów, bez ograniczenia do jednego schematu producenta.
Obowiązujące normy europejskie (EN) z duńskimi wydaniamiDS/EN 12201 i DS/EN 1555Normy wyrobu dla rur ciśnieniowych PE do wody i gazu. Wersja DS jest duńskim wydaniem normy EN.
EN 12201: systemy przewodów rurowych z PE z ciśnieniowym przesyłem vody; EN 1555: to samo dla gazu. Kształtki odpowiadają części 3 tych serii, a kształtki elektrooporowe są tu uwzględnione. Seria EN 12201 ukazała się w nowym wydaniu w 2024 r. (EN 12201:2024), które zastępuje poprzednie wydanie - wymagania dotyczące zgrzewania i parametrów pozostają bez zmian dla PE80/PE100.
Rury gazowe: EN 1555-2:2025 (rury - materiał, wymiary, grubości ścianek i tolerancje) zastępuje EN 1555-2:2021, która została wycofana. Nowe wydanie nie zmienia parametrów zgrzewania dla PE80/PE100, ale grubości ścianek i tolerancje należy odczytywać z wydania 2025. Międzynarodowym odpowiednikiem jest ISO 4437-2:2026, zastępująca ISO 4437-2:2024.
Wydanie DS/EN jest krajowym duńskim wdrożeniem normy EN: treść jest tożsama, jedynie przedmowa i język zostały dostosowane do języka duńskiego.
Rury z oznakowaniem DS/EN można zgrzewać według DVS 2207-1 / ISO 12176-1 bez ponownej weryfikacji parametrów, o ile materiałem jest PE80/PE100.
Obowiązujący przepis techniczny (DVS)DVS 2208Eksploatacja, kontrola i kalibracja zgrzewarek z elementem grzejnym.
Opisuje, jak zgrzewarki doczołowe (maszyny z płytą grzejną i do zgrzewania króćców/kształtek) są obsługiwane, sprawdzane i kalibrowane, w tym pomiar temperatury na elemencie grzejnym.
DVS 2208-1 określa wymiary i typy narzędzi grzejnych do zgrzewania mufowego: Typ A do standardowych końcówek rur i Typ B do końcówek rur kalibrowanych maszynowo – wymóg dotyczący Typu B jest udokumentowany w dokumentacji narzędzi producentów, a narzędzia są dostępne w obu typach.
Udokumentowane złącza wymagają maszyn sprawdzonych i skalibrowanych według DVS 2208; nowoczesne maszyny zapisują parametry automatycznie i mogą dostarczyć protokół zgrzewania.
Obowiązujący schemat certyfikacji i atestacji (INSTA)INSTA-CERT (kalibracja i weryfikacja)Skandynawski formularz certyfikacji do okresowej weryfikacji i kalibracji zgrzewarek doczołowych.
INSTA-CERT to skandynawski program certyfikacji do okresowej weryfikacji i kalibracji zgrzewarek doczołowych. Maszyna jest zazwyczaj weryfikowana co 12 miesięcy przez autoryzowanego przez producenta i akredytowanego partnera kalibracyjnego, a certyfikat można przedstawić podczas inspekcji.
Jeśli inwestor wymaga świadectwa, należy je dostarczyć. Dokumentacja kalibracji według ISO 12176-1 lub DVS 2208 stanowi standardową podstawę w większości projektów.
Obowiązujące normy europejskie (EN) z duńskimi wydaniamiDS/EN 13244 i DS/EN 12666Normy wyrobu dla rur PE do kanalizacji, ścieków i innych zastosowań bezciśnieniowych.
EN 13244: rury z PE do drenażu, odwodnień i bezciśnieniowych systemów kanalizacyjnych; EN 12666: systemy przewodów rurowych z PE do bezciśnieniowych odwodnień i kanalizacji. Duńskie wydania DS/EN są krajowymi transpozycjami.
Rury kanalizacyjne i ściekowe z PE zgrzewa się przy użyciu tych samych metod i tej samej podstawy tabelarycznej DVS 2207-1, co rury ciśnieniowe; dostawcy rur podają normy EN wraz z instrukcjami zgrzewania opartymi na normach DVS.
Należy pamiętać, że grubości ścianek i zakres SDR dla rur kanalizacyjnych mogą odbiegać od rur ciśnieniowych: zawsze skontroluj własne oznakowanie normatywne rury przed użyciem wartości z tabel rur ciśnieniowych.
Obowiązujące normy badańBadanie zgrzewów/spoin: ISO 13953, ISO 13954 i EN 12814Normy badań mechanicznych do dokumentowania jakości połączeń.
ISO 13953: próba rozciągania połączeń zgrzewanych doczołowo z PE; ISO 13954: próba złuszczania (peel) połączeń elektrooporowych i zgrzewanych doczołowo.
Seria EN 12814: badanie rozciągania złączy z tworzyw termoplastycznych ogólnie - stosowana również do połączeń wykonywanych gorącym powietrzem i ekstruzyjnie oraz do kontroli odbiorczej w przemyśle.
Niezależne laboratoria i producenci rur stosują te badania do zatwierdzenia typu i kontroli jakości; w przypadku wątpliwości co do prawidłowego wykonania zgrzeiny badanie według tych norm stanowi udokumentowany dowód.
Obowiązujące przepisy techniczne (DVGW, Niemcy)DVGW W 400-2 i zasady DVGWNiemieckie przepisy gazowe/wodne dotyczące wykonania i badania zgrzein – często podawane w instrukcjach dostawców obok DVS.
DVGW W 400-2 i G 400-2 opisują wykonywanie zgrzewów tworzyw sztucznych oraz próby ciśnieniowe na rurociągach wodnych i gazowych; zasady te są bezpośrednio przywoływane np. w procedurach zaciskania i próby ciśnieniowej.
Karty pracy DVGW wymagają udokumentowanych kwalifikacji personelu oraz skalibrowanego sprzętu i określają procedurę próby ciśnieniowej, którą wielu duńskich inwestorów przenosi do swoich specyfikacji wymagań.
Aktywna norma krajowa (NEN)NEN 3650 (Holandia)Holenderska norma dla systemów przewodów rurowych do gazu i wody - stawia dodatkowe wymagania dotyczące wykonania, badań i dokumentacji oprócz norm EN.
NEN 3650 jest krajową normą dotyczącą rurociągów gazowych i wodnych w Holandii i składa się z szeregu części obejmujących między innymi budowę, zgrzewanie, badanie i eksploatację rurociągów PE.
Norma NEN-EN 12201 jest pod względem treści identyczna z EN 12201; zaostrzone wymagania wynikają z samej normy NEN 3650, którą holenderscy inwestorzy zazwyczaj wpisują bezpośrednio do umów wraz z wymaganiami dotyczącymi procedur zgrzewania, kwalifikacji personelu i ciśnienia próbnego.
Aktywna szwedzka zasada praktyki zawodowej (Svensk Byggtjänst)Anläggnings AMA (Szwecja)Szwedzki opis i zbiór praktyk dla robót inżynieryjnych – określa wymagania dotyczące kwalifikacji, dokumentacji i kontroli np. przy zgrzewaniu PE w szwedzkich przetargach.
Anläggnings AMA (aktualne wydanie Anläggning 23) nie jest normą zgrzewania, lecz ogólną specyfikacją branżową, według której szwedzcy inwestorzy w praktyce określają swoje wymagania - w tym wymagania dotyczące zgrzewania, badań, rejestracji danych i dokumentacji rurociągów z PE.
Szwedzkie projekty zazwyczaj wskazują normy SS-EN dla rur i kształtek w połączeniu z Anläggnings AMA dla wykonania, tak aby zgrzewanie odbywało się zgodnie z DVS 2207-1/ISO 12176.
Obowiązujące krajowe wdrożenia norm ENSS-EN, NS-EN, SFS-EN i UNI EN (krajowe wdrożenia norm EN)Szwedzkie, norweskie, fińskie i włoskie wydania norm europejskich – treść jest identyczna z EN, zaktualizowano jedynie język i przedmowę.
SS-EN (Szwecja), NS-EN (Norwegia), SFS-EN (Finlandia) i UNI EN (Włochy) to krajowe wdrożenia norm EN 12201, EN 1555 i EN 13244 – podobnie jak DS/EN w Danii.
Przedrostek nie zmienia wymagań: połączenie rur lub kształtek zgrzane według DVS 2207-1/ISO 12176-1 spełnia wymagania wszystkich wydań, o ile materiałem jest PE80/PE100. Krajowe przepisy dodatkowe (np. Anläggnings AMA w Szwecji) mogą jednak stawiać dodatkowe wymagania dotyczące wykonania i dokumentacji.
Obowiązujący przepis techniczny (DVS)DVS 2205 (zbiorniki i aparatura)Podstawa zgrzewania w budowie zbiorników, pojemników i aparatury z tworzyw termoplastycznych.
DVS 2205 obejmuje materiały i konstrukcję zbiorników oraz aparatury z tworzyw termoplastycznych; zgrzewanie ekstrudera i gorącym powietrzem płyt i zbiorników jest zazwyczaj dokumentowane na tej podstawie wraz z DVS 2207-3/-4.
Producenci ekstruderów podają parametry według DVS 2207-4 i powołują się na zastosowania przemysłowe, w których DVS 2205 określa wymagania dotyczące połączeń.
Obowiązująca dyrektywa UE (prawo, nie norma)2006/42/WE (dyrektywa maszynowa)Dyrektywa maszynowa UE: wymagania dotyczące bezpieczeństwa maszyn, oznakowania CE i deklaracji zgodności - również dla zgrzewarek doczołowych i elektrooporowych.
Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE jest prawem wiążącym, a nie normą: maszyna może zostać wprowadzona do obrotu i użytkowania w UE dopiero wtedy, gdy spełnia zasadnicze wymagania załącznika I, posiada oznakowanie CE oraz jest dostarczona z deklaracją zgodności i instrukcją obsługi w języku użytkownika.
Obejmuje to również maszyny do zgrzewania tworzyw sztucznych: zgrzewarki doczołowe, zgrzewarki elektrooporowe, ekstrudery i narzędzia na gorące powietrze muszą posiadać udokumentowane oceny ryzyka i środki ochrony.
Uwaga: dyrektywa maszynowa zostaje zastąpiona rozporządzeniem maszynowym (UE) 2023/1230, które zacznie obowiązywać od 20 stycznia 2027 r. - wymagania w większości przechodzą do nowego aktu, jednak od tego momentu sprzęt będzie dokumentowany zgodnie z rozporządzeniem.
Zharmonizowane normy (np. EN 60204-1 dla wyposażenia elektrycznego maszyn) służą jako praktyczny klucz do spełnienia wymagań dyrektywy – dyrektywa mówi „co”, normy mówią „jak”.
Praktyka oparta na ISO 12176 i DVS 2207-1Identyfikowalność i rejestracja danych zgodna z ISOIdentyfikowalność zgodna z ISO: każde zgrzewanie jest dokumentowane za pomocą maszyny, parametrów, operatora i daty w zdefiniowanym formacie danych.
ISO 12176-1 i -2 definiują rekordy danych dla zgrzewania doczołowego i elektrooporowego, a DVS 2207-1 wymaga rejestracji parametrów. Identyfikowalność „zgodna z ISO” oznacza, że protokół zgrzewania zawiera te zdefiniowane pola - a nie zamknięty format producenta.
Pełny protokół zgrzewania zazwyczaj zawiera ID maszyny i narzędzia, dane rury (materiał, średnica, SDR), parametry docelowe (temperatura, ciśnienie, czasy) oraz wyniki dla każdej fazy, operatora i znacznik czasu.
Format sprawia, że protokoły są czytelne niezależnie od producenta: pliki ze zgrzewarki można importować i oceniać pod kątem jakości za pomocą innego oprogramowania, a cały odcinek rurociągu można udokumentować zbiorczo.
Przy robotach ziemnych i inżynieryjnych identyfikowalność jest często wymaganiem zamawiającego; protokoły zgrzewania w formacie ISO/DVS stanowią dokumentację, którą można zweryfikować niezależnie od producenta maszyny.
Seria norm ISO 12176 zawiera również część dotyczącą kodowania i identyfikowalności (ISO 12176-4). Przed powołaniem się w umowie należy sprawdzić numer części i wydanie w katalogu norm.
Aktywne przepisy i normy dotyczące kwalifikacji personeluDVS 2212-1 i EN 13067 (kwalifikacje zgrzewaczy)Dokumentacja potwierdzająca, że dany zgrzewacz przeszedł szkolenie i egzamin z konkretnej metody, która jest stosowana.
DVS 2212-1: szkolenie i egzaminowanie zgrzewaczy tworzyw sztucznych. Zgrzewacz jest egzaminowany z metod stosowanych w praktyce, a kwalifikacje muszą być odnawiane w regularnych odstępach czasu.
EN 13067: norma europejska dotycząca kwalifikacji personelu zgrzewającego tworzywa termoplastyczne. Stosowana, gdy wykonawca musi udokumentować kwalifikacje zgrzewaczy w projektach poza Niemcami i Danią.
W praktyce inwestorzy wymagają zarówno kalibracji maszyny (ISO 12176-1/DVS 2208), jak i kwalifikacji zgrzewacza. Protokół powinien zatem wykazywać, kto wykonał połączenie oraz jakie kwalifikacje posiadała dana osoba.
Aktywne międzynarodowe normy wyrobówISO 4427 i ISO 4437Międzynarodowe normy dla rur ciśnieniowych z PE do wody i gazu – globalne odpowiedniki EN 12201 i EN 1555.
ISO 4427 obejmuje systemy rurociągów z PE do zaopatrzenia w wodę, a ISO 4437 to samo dla gazu. Elementy obejmują rury, kształtki oraz przydatność systemu. Norma ISO 4437-2:2026 (rury) została opublikowana w październiku 2026 r. i zastępuje ISO 4437-2:2024.
Normy te są stosowane w projektach poza UE oraz w łańcuchach dostaw, w których rury i kształtki pochodzą z różnych krajów.
Parametry zgrzewania nie zmieniają się: PE80/PE100 zgrzewa się nadal według DVS 2207-1 lub ISO 12176-1/ISO 21307, podczas gdy ISO 4427/ISO 4437 określa, co rura musi wytrzymać.
Obowiązujące normy międzynarodoweISO 9080, ISO 12162 i ISO 1167 (klasyfikacja materiałów)Podstawa oznaczenia rury jako PE 80 lub PE 100: wytrzymałość długotrwała, klasyfikacja i próba ciśnieniowa.
ISO 9080: ekstrapolacja danych długotrwałych dla rur, pozwalająca określić trwałość poza zmierzonym okresem.
ISO 12162: klasyfikacja tworzyw termoplastycznych na podstawie MRS (minimum required strength). PE 100 oznacza MRS 10 MPa, PE 80 oznacza MRS 8 MPa.
ISO 1167: badanie ciśnieniem wewnętrznym, które dokumentuje, że rury i połączenia wytrzymują obliczone ciśnienie w czasie. To na tych danych opierają się oznaczenia SDR i PN.
Stosowane, gdy klient pyta, dlaczego PE 100 może być bardziej obciążony niż PE 80 przy tej samej grubości ścianki.
Aktywne normy europejskie (EN)EN 12201-5 i EN 1555-5 (przydatność systemu)Dokumentacja dotycząca całego systemu – nie tylko pojedynczego połączenia.
Część 5 serii opisuje przydatność systemu do określonego celu (fitness for purpose): jak rury, kształtki, połączenia i eksploatacja są łącznie dokumentowane dla systemów wodociągowych (EN 12201-5) i gazowych (EN 1555-5).
Dla wykonawcy oznacza to, że protokół zgrzewania, ciśnienie próbne i kalibracja stanowią spójną dokumentację – a nie odseparowane załączniki.
Obowiązujący przepis techniczny (DVS)DVS 2202-1 (ocena złączy zgrzewanych)Materialowa podstawa oceny: które wady w spoinie zgrzewanej i wokół niej są dopuszczalne, a które wymagają ponownego zgrzania.
DVS 2202-1 opisuje niedoskonałości w złączach zgrzewanych z tworzyw termoplastycznych i stanowi wspólne ramy odniesienia dla oceny wykonanego złącza: geometrii złącza i wyprywki, przesunięcia osi i błędów kątowych, pór i wtrąceń, wad braku przetopu/przyczepności oraz wad powierzchniowych w złączu i w jego pobliżu.
Zasada ta jest stosowana jako katalog wad na placu budowy: pomaga rozróżnić warunki estetyczne, które nie wpływają na wytrzymałość, od wad oznaczających konieczność wycięcia złącza i ponownego zgrzewania.
DVS 2202-1 dotyczy oceny, a nie metody badawczej. W razie wątpliwości jest ona uzupełniana badaniami niszczącymi zgodnie z serią DVS 2203 lub normami ISO 13953/13954/13955 oraz próbą ciśnieniową gotowego rurociągu.
Stosowana, gdy złącze ma zostać zatwierdzone lub odrzucone w oparciu o zasadę zamiast „wyczucia”, np. podczas kontroli odbiorczej lub gdy inwestor wymaga udokumentowanej oceny.
Przed powołaniem się na normę w umowie należy sprawdzić wydanie i numer części w katalogu norm – seria DVS jest stale aktualizowana.
Obowiązujący przepis techniczny (DVS)DVS 2203 (badanie złączy zgrzewanych)Podstawa badań: próby rozciągania, zginania i oddzierania złączy zgrzewanych, stosowane do kwalifikacji procedur i kontroli.
Seria DVS 2203 opisuje badania mechaniczne złączy zgrzewanych z tworzyw termoplastycznych. Badania wykazują, czy złącze ma oczekiwaną wytrzymałość i zachowanie ciągliwe zamiast przełomu kruchego.
Próba rozciągania wykazuje wytrzymałość na rozciąganie i obraz przełomu; próba zginania wykazuje obecność wad przyczepności lub stref kruchych w złączu; próba odrywania jest stosowana zwłaszcza do złączy elektrooporowych oraz cienkich elementów.
Badanie to ma zastosowanie w praktyce w dwóch obszarach: jako badanie kwalifikujące technologię zgrzewania (WPQR), gdy zatwierdzana jest procedura zgrzewania lub nowa zgrzewarka, oraz jako kontrola wyrywkowa/odbiorcza gotowej pracy, gdzie wycina się próbkę lub zgrzewa złącze referencyjne.
Wynik jest dokumentowany wraz z dziennikiem zgrzewania: parametry, rodzaj badania, obraz przełomu i ocena. Dziennik pokazuje, co zostało zgrzane, a badanie pokazuje, jaki ciężar utrzyma złącze.
Badanie nie zmienia parametrów zgrzewania – służy do ich kontroli. Parametry nadal pochodzą z serii DVS 2207 lub tabeli producenta.
Obowiązujące normy badańISO 13955 i ISO 13956 (badania uzupełniające)Dodatkowe metody badań do dokumentowania połączeń, oprócz ISO 13953 i ISO 13954.
ISO 13955: próba zginania zgrzewanych połączeń PE, pokazująca, czy połączenie posiada łagodne przejście bez stref kruchych.
ISO 13956: badanie zgrzewanych połączeń z tworzyw termoplastycznych, które uzupełnia pozostałe badania, gdy projekt wymaga dalszych form dokumentacji.
Zawsze należy sprawdzić oznaczenie i wydanie w katalogu norm, ponieważ seria jest na bieżąco aktualizowana.
Aktywna norma europejska (EN)EN 1610 (badanie przewodów kanalizacyjnych)Badanie bezciśnieniowych przewodów odpływowych i kanalizacyjnych po wykonaniu połączeń.
EN 1610 opisuje badanie przewodów kanalizacyjnych wodą lub powietrzem przed oddaniem rurociągu do eksploatacji i uzupełnia DS/EN 805, która dotyczy ciśnieniowych rur do przesyłu wody.
Badanie stanowi dla inwestora dokumentację szczelności połączeń; wynik należy dołączyć do protokołu zgrzewania.
Aktywne wymagania branżowe (Norwegia i Wielka Brytania)NORSOK M-621 i WIS 4-32-08/4-32-14 (wymagania branżowe)Wymagania specjalne z sektora offshore i brytyjskiego sektora wodociągowego, gdy wymaga tego projekt.
NORSOK M-621 określa wymagania dotyczące polimerów i zgrzewania w norweskich instalacjach offshore, zazwyczaj zaostrzając wymogi w zakresie doboru materiałów i dokumentacji.
WIS 4-32-08 i WIS 4-32-14 to specyfikacje brytyjskiego sektora wodociągowego dla rur PE i połączeń zgrzewanych; są stosowane w przetargach w Wielkiej Brytanii obok norm EN.
Wymagania te nie zmieniają procedury zgrzewania, lecz zazwyczaj stawiają dodatkowe wymogi dotyczące badań, identyfikowalności i personelu.
To nie jest norma - dokument informacyjnyDS/INF 70-6Informacyjny dokument wytycznych Danish Standards, nigdy niebędący częścią zbioru norm.
Publikacje INF mają charakter informacyjny: opisują praktykę i doświadczenie, ale nie są normami i nie obowiązują jako wymagania.
DS/INF 70-6 nie jest więc dokumentem, według którego wykonuje się zgrzewanie; rzeczywistą podstawą zgrzewania doczołowego PE jest DVS 2207-1 oraz ISO 12176-1.
Dokument ten jest tu wspomniany, ponieważ pojawia się w duńskiej dyskusji na temat kalibracji zgrzewarek - jednak jego status to wytyczne, a nie norma.
Normy krajowe w wybranych krajach
Normy EN są pod względem treści jednakowe we wszystkich krajach UE/EOG, ale są publikowane lokalnie z prefiksem krajowym. Tabela przedstawia wydania krajowe i wybrane przepisy krajowe w krajach objętych naszymi wersjami językowymi. Zawsze należy sprawdzić obowiązujące wydanie krajowe dla konkretnego projektu.
| Kraj | Przedrostek krajowy | Typowe normy i przepisy |
|---|---|---|
| Dania | DS | DS/EN 12201, DS/EN 1555, DS/EN 13244, DS/INF 70-6 |
| Niemcy | DIN | DIN EN 12201, DIN EN 1555, DVS 2207, DVGW W 400-2 i G 400-2, DVGW GW 332 |
| Szwecja | SS | SS-EN 12201, SS-EN 1555, SS-EN 13244, Anläggnings AMA (zasada praktyczna) |
| Norwegia | NS | NS-EN 12201, NS-EN 1555, NS-EN 13244 |
| Finlandia | SFS | SFS-EN 12201, SFS-EN 1555, SFS-EN 13244 |
| Holandia | NEN | NEN-EN 12201, NEN-EN 1555, NEN 3650 (systemy rurociągowe do gazu i wody) |
| Włochy | UNI | UNI EN 12201, UNI EN 1555, UNI EN 13244 |
| Hiszpania | UNE | UNE-EN 12201, UNE-EN 1555, UNE-EN 13244 |
| Wielka Brytania | BS | BS EN 12201, BS EN 1555, WIS/IGN (specyfikacje przedsiębiorstw wodociągowych) |
| Ukraina | ДСТУ | ДСТУ EN 12201, ДСТУ EN 1555 |
Przedrostek nie zmienia wymagań: SS-EN 12201 jest pod względem treści tą samą normą EN co DS/EN 12201. Krajowe przepisy dodatkowe (np. DVGW w Niemczech i NEN 3650 w Holandii) mogą jednak stawiać surowsze wymagania dotyczące wykonania i badań.
Promienie gięcia dla rur PE i zgrzewanie w pobliżu łuków
Poniższe promienie gięcia są orientacyjnymi wartościami minimalnymi dla gięcia na zimno rur PE bez ciśnienia wewnętrznego. Im zimniejsza rura, tym sztywniejszy jest materiał i tym większy musi być promień. Własne instrukcje producenta rury są zawsze wiążące.
| Temperatura | Zalecany minimalny promień gięcia (d = zewnętrzna średnica rury) |
|---|---|
| +20 °C i cieplej | ok. 20 × d |
| +10 °C | ok. 25 × d |
| 0 °C | ok. 30-50 × d |
| Poniżej 0 °C | co najmniej 50 × d |
Wartości te są orientacyjnymi wytycznymi branżowymi, a nie wymiarami normatywnymi. Nigdy nie zginaj zgrzeiny podczas jej chłodzenia i postępuj zgodnie z tabelą producenta rur dla danego typu rury i klasy SDR.
Środki ostrożności przy zgrzewaniu na zagiętych odcinkach rur lub w ich pobliżu
- Zawsze zgrzewaj na prostym odcinku rury i zachowuj odstęp od łuku wskazany przez producenta rur - zazwyczaj wielokrotność średnicy rury.
- Nigdy nie zgrzewaj na odcinku poddanym naprężeniom gnącym: naprężenie może obciążać połączenie podczas chłodzenia.
- Prostować lub ginać można dopiero po całkowitym ostygnięciu połączenia; DVS 2207-1 zezwala jedynie na lekką korektę w granicach dopuszczalnego promienia gięcia.
- Sprawdzić owalizację po wygięciu lub zaokrągleniu rury przed zgrzewaniem elektrooporowym: owalna rura powoduje nieprawidłowy odstęp pierścieniowy i słabe połączenie.
Warunki atmosferyczne i środowiskowe: deszcz, wilgoć, wiatr i zimno
Czasy i temperatury podane w tabelach obowiązują tylko wtedy, gdy warunki wokół połączenia są pod kontrolą. Seria DVS 2207 zakłada, że elementy, maszyna i strefa zgrzewania są chronione przed deszczem, śniegiem, przeciągami i bezpośrednim nasłonecznieniem, a rzeczywiste warunki można udokumentować. Granice temperatury otoczenia i wiatru wynikają z obowiązującego wydania normy oraz instrukcji producenta - jeśli warunków nie da się opanować, prace należy odłożyć lub przenieść do pomieszczenia.
| Warunki | Wpływ na połączenie | Sposób ochrony |
|---|---|---|
| Deszcz i zacięty deszcz | Woda w strefie zgrzewania paruje w stopiwie, powodując powstawanie pór i zimnych zgrzewów – jest to szczególnie krytyczne przy zgrzewaniu elektrooporowym. | Nie zgrzewać w czasie deszczu lub śniegu. Zastosować namiot lub zadaszenie, osuszyć końcówki rur, kształtki i narzędzia oraz usunąć wodę z rur preizolowanych i muf. |
| Wilgoć i kondensacja | Zimne rury w ciepłym namiotu lub na słońcu powodują kondensację w ciągu kilku minut. Wilgoć na płycie grzejnej pogarsza przewodzenie ciepła. | Przechowywać rury w suchym i zadaszonym miejscu, podnieść je ponad poziom gruntu, zaślepić końce i pozwolić zimnym elementom na aklimatyzację. Wytrzeć do sucha tuż przed podgrzewaniem. |
| Wiatr i przeciągi | Wiatr chłodzi element grzejny i końcówki rur nierównomiernie, przez co czasy się nie zgadzają, oraz wdmuchuje kurz i piasek do stopiwa. | Ustawić osłony przeciwne do dominującego kierunku wiatru, nie kierować otwartej końcówki rury w stronę wiatru oraz osłaniać element grzejny podczas jego przenoszenia. |
| Zimno i mróz | PE staje się sztywniejszy i bardziej kruchy, elementy trudniej poddają się owalizacji, olej hydrauliczny i akumulatory stają się ospałe, a śnieg w kleszczach i strefie zgrzewania niszczy połączenie. | Pozwolić maszynie się rozgrzać, chronić elementy i narzędzia przed śniegiem i lodem, ostrożnie obchodzić się z rurami i nie obciążać złącza przed upływem wymaganego czasu stygnięcia. |
| Ciepło i bezpośrednie słońce | Rura leżąca w połowie na słońcu nagrzewa się z jednej strony, co powoduje owalizację i nierównomierny czoł topnienia. | Osłaniać elementy i maszynę przed słońcem, nie wystawiać rur przeznaczonych do zgrzewania na działanie słońca oraz przenieść prace, jeśli temperatura powietrza przekracza wartości dopuszczane przez procedurę. |
Przygotuj stanowisko przed rozpoczęciem prac
- Wybierz namiot lub plandekę zapewniające osłonę przed wiatrem i deszczem oraz upewnij się, że woda nie wlewa się na podłoże. Podłoże musi być równe i nośne, aby maszyna nie osiadała ani nie przesuwała się.
- Należy pamiętać o wentylacji: PVC-U wydziela kwas solny i wymaga odciągu, a agregat prądotwórczy nigdy nie może pracować w zamkniętym namiocie ze względu na tlenek węgla.
- Zabezpiecz zasilanie i prowadzenie kabli przed wodą oraz stosuj oświetlenie robocze, aby wypływka, strefa topnienia i zanieczyszczenia były widoczne w namiocie i w okresie zimowym.
- Wpisz temperaturę powietrza, warunki pogodowe i środki ochronne w polach protokołu, aby połączenie mogło zostać udokumentowane – również w przypadku, gdy prace zostały przerwane przez pogodę i wznowione.
Pełne omówienie znajduje się w artykule Warunki atmosferyczne i środowiskowe: deszcz, wilgoć, wiatr i zimno podczas zgrzewania tworzyw sztucznych.