Suðuaðferðir
Fagorð og samheiti í plastsveigslagerkainum
Orðabók um málnotkun greinarinnar: frá stubbsveisingu og spegilsveisingu yfir í suðukanta, angleichning og forhitun til kvörðunar samkvæmt DVS 2208. Samheitin eru einnig notuð í leitarreit vefsins.
Se alle svejsemetoder i oversigten
Af hverju iðnaðarorðabók
Í plastsveigslagerkainum blandum við saman dönskum fagorðum, þýskum DVS-hugtökum og enskum heitum frá framleiðendum. Sama suðuaðferðin heitir t.d. bæði stuksvejsning, spejlsvejsning og butt welding, eftir því hverjum það er rætt við. Þessi orðabók safnar saman þeim hugtökum sem samstarfsmenn, viðskiptavinir og tækjaframleiðendur Holm & Holm nota.
Orðalistinn er einnig innbyggður í leitarreit þekkingargrunnsins: Ef þú leitar t.d. að „spejlsvejsning“ finnurðu einnig greinar um stuksvejsning, og ef þú leitar að „bead“ finnurðu greinar um mat á suðuköntum.
Orðabókin skiptist í fjóra flokka: suðuaðferðir og búnað, fasa suðuferlisins, efni og eftirlit/prófanir/staðla. Heimildir eru holm-holm.dk og plasticwelding.dk, tæknireglur DVS, DVGW (GW 332, W 400-2), DS/EN-staðlar og vélframleiðendur greinarinnar (Hürnér, Widos, Georg Fischer, Munsch, Wegener).
Suðuaðferðir og búnaður
Aðferðirnar og búnaðurinn sem notaður er við þær.
| Fagorð | Samheiti | Skýring |
|---|---|---|
| Suða í stumptengingu | plötusuðu, stubbsuðu, butt welding, stumpfsvejsning, heated tool butt welding | Röra- eða plötubrúnirnar tvær eru bræddar að heitum spegli (hitaeiningu) og þrýst saman. Hugtakið „stuksvejsning“ er það mest notaða í Danmörku; „spejlsvejsning“ kemur af speglinum og „stumpsvejsning“ er bein þýðing á þýska „Stumpfschweissen“. Gildir í Danmörku samkvæmt DVS 2207-1 (PE) og DVS 2207-11 (PP). |
| Hitari (suðuspegill) | suðuplata, heater plate, heizelement, varmeplata, spejl | Rafhitastýrða platan sem bræðir endana við stubbsveisingu og plötusveisingu. Venjulega u.þ.b. 210-220 gráður á Celsíus fyrir PE og PP. Handvirkir suðuspeglar eru notaðir við plötusveisingu. |
| Rafmuffusuða | rafmuffusuðu, rafsamrunasuðu, ef-suðu, rafmuffa, electrofusion | Tenging með múffu með innbyggðu vírneti sem er hitað upp með straumpúlsi frá rafmúffusuðuvél. Notað þar sem stubbsveisivél er óhentug. Breyturnar eru skráðar í strikamerkinu á múffunni. |
| Ekstrudersuða | útstöngunarsuðu, extrusion welding, handútstöngunarvél, útstöngunarvél, extruder | Brætt suðuefni er útpressað í V- eða hornsuðu eftir forhitun með heitu lofti. Notað fyrir þykkar plötur og stórar pípur úr PE og PP samkvæmt DVS 2207-4. Krefst þess að oxíðlagið sé skafað af fyrst. |
| Heitloftssuða | heitloftssuða, hot gas welding, heißgas, handsuða, suðuvírssuða | Handvirk suðusveigja með heitu lofti eða nitri og suðuvír samkvæmt DVS 2207-3. Notað fyrir smáatriði, viðgerðir og litla hluta þar og þá sem útpressunarvél er of stór. |
| Suðuvír | suðustangir, welding rod, welding wire, þráður | Vír eða stangir úr sama efni og vinnustykkið (PE, PP, PVDF) sem brætt er niður í suðuna við varmluftsveisingu. Hringlaga, þríhyrnd eða sporöskjulaga snið. |
| Muffusuða (muffu-dornsuða) | múffusuðu, socket fusion, múffusuða, kven-/karliðssuða, dorn | Endi pípunnar er bræddur yfir hituðum dorn og múffan er brædd að innan á samsvarandi dornverkfæri, en í kjölfarið er þeim þrýst saman. Algengt á minni þvermálum. |
| Plötusoðun | plötusuða, sheet welding, borðsuða, plötusuðu | Stubbsveising á plötuefni, oft með handvirkum suðuspegli eða plötubeygjuvél, t.d. fyrir hæðir, tankasmíði og sýruþolin ílát. |
| Fleygsuða | fleygsuða, wedge welding, fleygsuðuvél | Tenging á þindum og einingum með hitaðri kíl sem rennt er á milli efnanna. Notað t.d. við þakþekjur, lón og jarðdúka. |
| Kjaftasuða | kjálkasuða, jaw welding | Suðuaðferð með hituðu kjálkaverkfæri sem grípur og bræðir brúnir vinnuhlutanna, venjulega við beygðar samskeyti og sérstök verkefni í plötu. |
| Saddelsvejsning | saddelsuðu, saddle welding, saddel | Suðun á hnakki (greiningu/grein) á hlið rörs með sérstöku hitunarverkfæri. Notað fyrir hliðarútsteypingu á PE-lögnum. |
| Suðutjald (uppsetningartjald) | suðutjald, uppsetningartjald, vinnutjald, hlíf, welding shelter | Vörn gegn vindi, rigningu og sól í kringum suðuna. Veðurskilyrði breyta kælingu og hitun, og tjald er oft nauðsynlegt fyrir skráningarfæra tengingu. |
| Pípuskera (falljaxlaskera) | röraskera, giljótínuröraskera, keðjusög, bandsög, stytting, pipe cutter | Verkfæri til hreinnar, hornréttar styttingar á rörum fyrir suðu: skæri, rörskera, giljótínskera og keðju- eða bandagarð fyrir stórelduð þvermál. |
| Klemming (squeeze-off) | squeeze-off, afklemning, abquetschen, afklemning af PE-rör, rørlukning under tryk | Lokun á PE-lögn í rekstri með því að fletja rörið saman á milli klemmubanda þar til flæðið stöðvast. Krefst samþykks verkfæris með stoppykkjum sem eru stilltir eftir SDR rörsins, fjarlægingu á yfirbyggingu á yfirbyggðum rörum og endurmyndun (re-rounding) á eftir. Reglugrunnur: DVGW GW 332 og DS/EN 12132. |
| Klemmulokun | klemmulokun, klemmuverkfæri, bráðabirgðalokun, klemmuskeyti | Tímabundin klemmun á röröndum án þrýstings (t.d. við geymslu og byggingu), þannig að jarðvegur, óhreinindi og vatn séu haldin úr. Aldrei prófunarþrýstingur gegn klemmutæki; á sama stað aðeins einu sinni. Sjá grein um klemmelukning fyrir stopp, vegalengdir og klemmitíma. |
| Stöðvunarkubbar (takmarkarar) | stöðvunarklossar, stoðir, stop screws, klemmestop, squeeze-off stop | Stillingarmörk verkfærisins sem takmarka klemmudýptina við afklemningu og klemmulokun. Stillt eftir veggþykkt rörsins (SDR-flokki) samkvæmt leiðbeiningum verkfæris og DVGW GW 332; má aldrei fara í kringum, og á sama stað má aðeins klemma einu sinni. |
| Formrétting (re-rounding) | hringlögun, endurheimt, rerounding, hringlgunarverkfæri, sporöskjulögun | Endurmyndun á hringlaga lögun rörsins eftir afklemningu eða beygju, venjulega með rerounding-klemmum. Krafa fyrir alla eftirfarandi suðu eða festingu, þar sem sporöskjulaga rör veldur villu í tengingunni. Klemmasvæðið er skoðað með tilliti til skemmda og aðeins notað í eina afklemningu. |
Fasar og breytur suðuferlisins
Fasarnir og stærðirnar sem stýra suðu og sem finnast í suðutöflunum.
| Fagorð | Samheiti | Skýring |
|---|---|---|
| Jöfnun (jöfnunartími) | angleich, equalisation, jöfnunarþrýstingur, jöfnunarfasi, kantmyndun við hita | Fyrsti fasi stubbsveisunnar: endum er þrýst að hitaeiningu við angleich-þrýsting (t.d. 0,15 N/mm² fyrir PE), þar til jöfn suðukantur úr bræddu efni hefur myndast. Í kjölfarið fylgir forhitunin við lægri þrýsting. |
| Upphitunartími (hitunartími) | anværmning, opvarmningstid, heat soak time, anwärmzeit, heating time, t2 | Tíminn þar sem endarnir eru haldnir að hitaeiningunni við lágan þrýsting (t.d. 0,01 N/mm²), þannig að hitinn leiti inn í efnið. Meginregla: u.þ.b. 10 sekúndur á mm veggþykktar. Tilgreint alltaf í suðutöflunni. |
| Umstillingartími | umstellzeit, changeover time, umbreytingartími, skiptitími | Hámarks leyfilegur tími frá því að hitaeiningin er fjarlægð þar til bræddu endarnir mætast. Verður að halda eins stuttum og mögulegt er; of langur breytingatími gefur kalt yfirborð og veika tengingu. |
| Samskeytaþrýstingur (suðuþrýstingur) | fügedruck, joining pressure, samsetningarþrýstingur, fasetryk, þrýstingsuppbygging, p5 | Þrýstingurinn (t.d. 0,15 N/mm² fyrir PE á suðuflötinum) sem bræddu endunum er þrýst saman með og haldið undir þrýstingsuppbyggingu og kælingu. Á vélinni er þetta reiknað yfir í vökvaþrýsting auk hreyfiþrýstingsins. |
| Kælitími | abkühlzeit, cooling time, kæling undir þrýstingi, t5 | Tíminn þar sem tengingin þarf að standa í vélinni undir suðuþrýstingi eftir að þrýstingsuppbyggingunni lýkur. Kælingin fer eftir veggþykktinni og umhverfishitanum; ekki má ásetja álag eða flytja tenginguna fyrir tímann. |
| Suðuauki (stúfur) | kanti, wulst, bead, suðuperla, perla | Hringurinn af þrýstu, bræddu efni sem myndast í kringum samskeytin. Stærð og lögun suðukantsins er notuð til sjónræns mats á gæðum suðunnar (t.d. K-gildi). „Wulst“ er einnig notað um suðukantinn á hitaeiningunni eftir angleichning. |
| Suðukverkaskæri / suðukverkasköfu | suðukantskara, bead remover, innri suðukantsfjarlægjari, ytri suðukantsfjarlægjari | Verkfæri til að fjarlægja innra og ytra suðukanta eftir stubbsveisingu, t.d. þar sem flæði eða síðari tengingar krefjast þess. |
| Skrapun (oxíðhreinsun) | sköfun, brúnun, skafa, oxíðhreinsun, scraping, afsköfun, oxíðlag | Fyrir rafmúffu- og útpressunarsuðu verður að skafa oxíðlagið af vélunnu yfirborðinu með sköfu eða hreinsiverkfæri. Óskaddað oxíðlag gefur slæma tengingu. |
| Plansaging (sögun rörenda) | planhefil, hefla, hefilskurður, hefill, hefilverkfæri, plæning | Fyrir stubbsveisingu eru rörarendarnir heflaða flatir og hreinsaðir með planhefli vélarinnar (í daglegu tali einnig nefndur stadiv). Markmiðið er flatir, hreinir og samsíða endaflatar án oxíðs og ójöfnuðar, áður en hitaeiningin er lögð á. |
| Gagnaskráning á suðugögnum | gagnaskráning, gagnaskráning, suðuskrá, suðugögn, weld data, skjölun | Sjálfvirk skráning suðubreyta (tíma, þrýstings, hitastigs) í vélinni eða utanaðkomandi gagnaritli. Oftar krafist sem skjalfesting á gæðum tenginganna. |
| Hreyfiþrýstingur (drag pressure) | hreyfiþrýstingur, drag pressure, akstursþrýstingur, núningsþrýstingur, togþrýstingur | Vökvaþrýstingurinn sem þarf til að færa kjálka vélarinnar og tengdu pípurnar. Bætt við suðuþrýstinginn þegar breyturnar eru reiknaðar út á vélinni. |
Efni og málstærðir
Pípu- og plötuefni og málin sem ákvarða suðubreytur.
| Fagorð | Samheiti | Skýring |
|---|---|---|
| SDR (Standard Dimension Ratio) | sdr, standard dimension ratio, málhlutfall | Hlutfallið á milli ytra þvermáls rörsins og veggþykktarinnar (SDR = Ø/e). Lágt SDR = þykkur veggur og hár þrýstiflokkur. Veggþykktin, og þar með suðubreyturnar, finnast sem Ø deilt með SDR. |
| PN (nafnþrýstingur) | pn, þrýstiflokkur, nominal pressure, nafnþrýstiflokkun | Nafnþrýstiflokkun rörsins, t.d. PN10 eða PN16. Tengist SDR: sama þvermál í hærri PN-flokki er með þykkari vegg og þar með lengri suðutíma. |
| MRS | mrs, minimum required strength, lágmarks krafin styrkur | Lágmarks langtímastyrkur efnisins í MPa. PE100 er með MRS 10,0 og PE80 er með MRS 8,0; þess vegna heitir efnið PE100/PE80. |
| PE100 / PE80 / PE63 | pe100, pe80, pe63, pehd, hdpe, pýlíetýlen, pe 300 | Pólyetýlen-gerðir skiptar eftir MRS. PE100 er í dag staðall fyrir vatn og gas; PE80 og PE63 sjást í eldri lögnum. Í plötuiðnaðinum er einnig notað heitið PE 300. Öll suðuhæf samkvæmt DVS 2207-1. |
| PP-H / PP-B / PP-R | pp-h, pp-b, pp-r, pólýprópýlen, polypropylene | Pólyprópýlen-gerðir: homópólýmer (PP-H), blokkpólýmer (PP-B) og slembipólýmer (PP-R). Suðuhæf samkvæmt DVS 2207-11 með hitaeiningu u.þ.b. 210 gráður á Celsíus. |
| Hlífðarrör (afhýðanlegt lag) | kapperør, peelable layer, peelable lag, kappe, profuse rc, safetech, beskyttelseslag | PE-rör með ásettu eða útpressuðu hlífðar- eða afhýðanlegu lagi (t.d. PE100-RC gerðir eins og ProFuse RC og SafeTech). Lagið er fjarlægt með afsköfunar-/afhýðingarverkfæri fyrir suðu og fyrir afklemningu, þannig að verkfærið grípi aðeins í kjarnarörið. |
PE 100 og PE 300: tvö ólík heiti
PE 100 og PE 300 hljóma eins og þau heyri til sama mælikvarða, en þau lýsa tveimur ólíkum hlutum. PE 100 er þrýstiflokkun á rörum og festingum: talan er MRS-gildið (minimum required strength) upp á 10 MPa samkvæmt ISO/EN, þ.e. lágmarks langtímastyrkur sem efnið á að þola við 20 °C í 50 ár. PE 100 er því eiginleiki unnu vörunnar og þú finnur það á rörum og festingum fyrir þrýstilagnir.
PE 300 er verslunarheiti fyrir PE-HD plötuefni, þar sem talan vísar til mólmassa – venjulega um 300.000 g/mol. Heitið er notað í plötuiðnaðinum til að greina á milli platna með mismunandi mólmassa og þar með mismunandi seigju og vinnuhæfni. PE 300 segir því ekkert um þrýstiflokk, heldur eitthvað um uppbyggingu efnisins.
Í framkvæmd er almennt hægt að suða þau saman samkvæmt DVS 2207 ef bræðsluvísitölurnar (MFR) passa saman. Efnin eru í sömu fjölskyldu fjölliða og tenging á milli PE 100 festingar og PE 300 plötu er því möguleg – en MFR verður að liggja nálægt, vegna þess að mismunandi flæðigeta gefur ójafna bræðslu og veika tengingu. Athugaðu efnisgögnin og gerðu prufu áður en þú sýður þrýstihluti saman við plötu.
| Heiti | Gerð | Þýðir | Stendur venjulega á |
|---|---|---|---|
| PE 100 | Þrýstiflokkun | MRS 10 MPa samkvæmt ISO/EN, skráður langtímastyrkur | Rör og festingar fyrir þrýstilagnir |
| PE 300 | Verslunarheiti | PE-HD plata með mólmassa um 300.000 g/mol | Plötur fyrir tanka, rennur og vinnuhluti |
Tölurnar eru ekki sameiginlegur mælikvarði. Þrýstirör úr PE 100 og PE 300 plötu er hægt að suða saman samkvæmt DVS 2207 þegar MFR passa saman, og þegar tengingin á ekki að vera hluti af þrýstiflokkandi mannvirki án skjalsetningar.
Hvað er hægt að suða saman?
Stutta svarið er að efni af sömu gerð er hægt að suða, á meðan ólíkar fjölliður gefa almennt ekki burðarhæfa tengingu – jafnvel þótt það gæti litið út eins og þær hangi saman. Verkfærið hér að neðan gefur matið fyrir þau efni sem við höfum skráð, og lætur vita þegar við höfum ekki gögn.
Það eru til undantekningar þar sem tenging er möguleg með takmörkuðum styrk. PC er í sumum tilfellum hægt að suða saman við önnur óformlaus efni eða nota sem suðuvír gegn PE og PP, en bindingin verður veik vegna þess að efnin eru ekki bllandanleg. Slíkar tengingar heyra til viðgerða á óburðarhæfum hlutum – ekki til þrýstilagna.
Óháð samsetningu gildir að suða skal fylgja leiðbeiningum framleiðanda og viðeigandi DVS 2207 hluta, og að prufa verður að staðfesta styrkinn áður en tengingin er notuð burðarhæft.
Hvað er hægt að sjóða saman?
Veldu þessi tvö efni sem þig langar að tengja saman og skoðaðu matið. Verkfærið byggir á almennt viðurkenndum samsetningum og lætur vita þegar gögn vantar.
Ekki mælt með
Nei - ekki burðarþolstenging
PE og PP eru mismunandi fjölliður og verða ekki soðnar saman með burðarhæfum árangri. Það getur litið út eins og þær sitji fastar saman, en samskeytin gefa sig undir álagi.
Matið er leiðbeinandi og nær ekki yfir álag, miðla eða hitastig í hinu tiltekna verkefni. Suða skal ávallt fylgja leiðbeiningum framleiðanda og viðeigandi DVS 2207 hluta, og sýni skal staðfesta styrkinn áður en suðan er notuð í burðarvirki.
Eftirlit, prófanir og staðlar
Skjalfesting, prófun og staðlarnir sem greinin starfar eftir.
| Fagorð | Samheiti | Skýring |
|---|---|---|
| Kvörðun suðuvéla | kvörðun, vélakvörðun, þrýstieiginleikar | Staðfesting á hitastigs- og þrýstistýringu vélarinnar. Holm & Holm kvarðar samkvæmt DVS 2208 með þrýstieinkenni, og starfar samkvæmt DS/INF 70-6, sem samkvæmt áætlun verður hækkað upp í eiginlegan DS-staðal. Vottun í DS 2383 og SBC 243 (viðauki E-F). |
| Þrýstiprófun | þrýstiprófun, pressure test, lekapróf | Prófun á tilbúnum lögnum með vatni eða lofti samkvæmt gildandi leiðbeiningum. Er endanleg skjalfesting á því að tengingarnar haldi. |
| Neistapróf | neistaprófari, spark test, neistaprófun, holuleitarvél | Prófun á suðuðum þindum og einingum með háspennu: holur og lekar í suðusaumnum gefa neista og er því hægt að finna þá. |
| Prófunarsuðu (eyðileggjandi prófun) | prufusuða, prufustykki, prófunarpanna, beygjupróf, togpróf, eyðingarpróf | Eftirlitstenging er suðuð og prófuð vélrænt, venjulega með beygju eða togi, til að staðfesta vél, breytur og suðumann áður en aðalverkið hefst. |
| DVS 2207 | dvs 2207-1, dvs 2207-3, dvs 2207-4, dvs 2207-11, dvs 2207-15, dvs-reglur, dvs regluverk | Tæknireglur DVS um suðu á hitaplastefnum: 2207-1 stubbsveising á PE, 2207-3 varmluftsveising, 2207-4 útpressun, 2207-11 stubbsveising á PP og 2207-15 PVDF. MEST notuðu tilvísanirnar í plastsveigslagerkainum. |
| DVS 2208 | dvs 2208, kvarðunarstaðall, 2208 | DVS-regla um kvörðun og staðfestingu á plastsveigslvélum, notuð í Danmörku sem grundvöllur að vélkvörðun þar til DS/INF 70-6 er hækkaður upp í eiginlegan staðal. |
| DS 2383 | ds 2383, sbc 243, vottun, viðauki e-f | Vottunarkerfi danskra staðla og SBC sem Holm & Holm er vottað í (viðauki E-F), og sem eru notuð til að skjala gæði í suðuvinnu. |
| DVGW GW 332 | gw 332, dvgw gw 332, abquetschen regla, lokað fyrir gaslagnir með klemmum | Vinnublað DVGW um afklemningu (Abquetschen) á gaslögnum úr PE80 og PE100 – aðaltilvísun fyrir kröfur til verkfæra, stoppykkja stilltra eftir SDR, fjarlægingu á hlíf í klemmasvæði, klemmasvæða, klemmitíma og eftirkoðunar. Einnig notað utan Þýskalands sem fræðilegur tilvísunarrammi. |
| DS/EN 12132 | en 12132, ds/en 12132, 12132, squeeze-off standard | Evrópskur staðall um afklemningu (squeeze-off) á PE-rörum: meginreglur, rúmfræði klemmubanda og kröfur til verkfæra. Grundvöllurinn ásamt DVGW GW 332 og leiðbeiningum verkfæraframleiðandans. |
| DS/EN 805 | en 805, ds/en 805, vatnsveitustaðall, prófunarþrýstingsstaðall | Evrópskur staðall (dönsk útgáfa DS/EN 805) með kröfum til vatnsveitulagna, þ.á m. aðferð prófunarþrýstings, biðtíma og mati. Endurskoðuð útgáfafjallar beinlínis um seig-teygjanleg rör eins og PE; lokanir á rörarendum skulu stærðargreindar fyrir prófunarþrýstinginn – þess vegna aldrei prófunarþrýstingur gegn klemmutæki. |
| DVGW W 400-2 | w 400-2, dvgw w 400-2, samdráttaraðferðin, þrýstiprófun pe | Þýskar DVGW-reglur með ítarlegum prófunarþrýstingsaðferðum fyrir PE-lagnir, t.d. samdráttaraðferðinni. Oft notað sem framkvæmdartilvísun einnig í Danmörku. |
| DS/INF 70-6 | inf 70-6, ds/inf 70-6, dönsk leiðbeining um suðu á plasti, sbc | Dönsk upplýsinga-leiðbeiningarskjal um plastsveisingu í framkvæmd, notað sem fræðilegur tilvísunarrammi (ekki eiginlegur staðall). Grundvöllurinn ásamt DS 2383/SBC 243 vottuninni sem Holm & Holm starfar eftir. |
| EN 12201 / EN 1555 | en 12201, en 1555, rørstandard, vatnsrörastaðall, gasrörastaðall, vörustaðall pe | Evrópskir vörustaðlar fyrir PE-rörkerfi: EN 12201 fyrir vatnsveitu og EN 1555 fyrir gasveitu. Tilgreina kröfur til efna (t.d. PE100), mál með SDR/PN og merkingu á rörinu – þess vegna stendur staðallinn á rörimerkingu. |
Heimildir: holm-holm.dk og plasticwelding.dk (vöruheiti og aðferðir), DVS 2207-1/-3/-4/-11/-15 og DVS 2208, DVGW GW 332 og W 400-2, DS/EN 805 og DS/EN 12132, EN 12201/EN 1555 sem og minnisblað Holm & Holms um kvörðun suðuvéla (DS/INF 70-6, DS 2383, SBC 243) og suðutöflur Georg Fischers.
Þörf á hjálp við búnaðinn?
Við hjálpum gjarnan til við að velja réttu aðferðina og vélina fyrir verkefnið, hvort sem þið kallið það stuksvejsning eða spejlsvejsning.