Apparatuur & machines
Buisstoppers en ballonstoppers voor PE-buizen: typen, afmetingen en tegendruk
Sluit een PE-buis tijdelijk van binnenuit af met een stopper of ballonstopper: welke typen er zijn, hoe u de afmeting bepaalt op basis van diameter en SDR, en wat u moet weten over tegendruk en veiligheid.
Wanneer wordt een stop of ballonstopper gebruikt?
Een buisstop of ballonstopper sluit een PE-buis van binnenuit af, zodat water, vuil of lucht niet kan binnendringen, of zodat een sectie kan worden geleegd en waaraan kan worden gewerkt. Deze wordt doorgaans gebruikt bij reparaties en aanpassingen aan bestaande leidingen, bij het legen van een traject vóór het lassen, bij de tijdelijke scheiding van twee systemen en als afsluiting tijdens werkzaamheden in een put.
Het verschil met knelafsluiting en knijpen (squeeze-off) is dat de buis niet wordt vervormd: de stop bevindt zich in de buis en kan weer worden verwijderd zonder dat de buiswand is samengedrukt. Dit maakt de methode geschikt voor drukleidingen waar een knelling de buis permanent zou verzwakken.
Een stop is werkgereedschap, geen permanente afsluiting, en vervangt geen afsluiter. Als een leiding gesloten moet blijven in bedrijf, moet er een goedgekeurde afsluiter of een vergelijkbare permanente oplossing worden gemonteerd.
Typen: mechanische stop, ballonstopper en doorstroomstop
Mechanische stop met expanderende pakking: de stop wordt in de buis gebracht en tegen de buiswand aangedraaid met een schroef, spindel of handgreep, zodat de rubberen pakking goed afdicht. Deze is vaak bestand tegen de hoogste tegendruk en kan langere tijd blijven zitten. Vereist toegang tot het buiseinde en gereedschap dat past bij de diameter.
Pneumatische ballonstopper: een rubberen ballon wordt ingebracht en opgepompt met een handpomp of compressor tot de aangegeven oppompdruk. Deze is snel te monteren, volgt de vorm van de buis en wordt vaak gebruikt bij reparaties en het legen, maar is bestand tegen een lagere tegendruk dan een mechanische stop en moet tijdens het proces op druk worden gecontroleerd.
Doorstroomstop: een stop met afsluiter of aansluiting, zodat water kan worden afgevoerd of toegevoerd terwijl de buis gesloten is. Wordt gebruikt bij het legen, ontluchten en bij langzaam vullen, waarbij een plotselinge drukstoot moet worden vermeden.
| Type | Hoe deze wordt gemonteerd | Typisch gebruik | Opmerking |
|---|---|---|---|
| Mechanische stop met expanderende pakking | Wordt ingebracht en tegen de buiswand aangedraaid | Langdurige afsluiting, hogere tegendruk | Vereist toegang tot het buiseinde en het juiste gereedschap |
| Pneumatische ballonstopper | Wordt opgepompt tot de aangegeven oppompdruk | Snelle afsluiting bij reparatie en legen | Lagere tegendruk; controleer de druk tijdens het proces |
| Doorstroomstop met afsluiter | Wordt gemonteerd als stop, de afsluiter wordt geopend indien nodig | Legen, ontluchten, gecontroleerd vullen | Wordt gebruikt om drukstoten te voorkomen |
De tabel is een algemeen overzicht. De concrete tegendruk, oppompdruk en het toepassingsgebied staan in het productinformatieblad van de betreffende stop of ballon — en het informatieblad is leidend, niet dit overzicht.
Afmetingen: buitendiameter, SDR en binnendiameter
Buizen worden aangeduid op basis van de buitendiameter en SDR, bijv. Ø225 mm SDR17. De stop wordt gedimensioneerd op de binnendiameter, die wordt berekend aan de hand van de wanddikte: e = buitendiameter / SDR, en binnendiameter = buitendiameter - 2 x e.
Voor Ø225 mm SDR17 geeft dit e = 225 / 17 = ca. 13,2 mm en een binnendiameter van ca. 199 mm. Een buis met dezelfde buitendiameter maar een lagere SDR (dikkere wand) heeft een kleinere binnendiameter en vereist daarom een kleinere stop. Dit is de fout die het vaakst leidt tot lekkage: de stop wordt uitsluitend op basis van de buitendiameter gekozen.
Controleer altijd de gemeten binnendiameter met een schuifmaat of duimstok in het buiseinde voordat u de stop kiest. Buizen die geklemd zijn geweest, schuin zijn afgezaagd of een lasril aan de binnenzijde hebben, kunnen een ander type stop vereisen dan in de tabel wordt aangegeven.
| Buitendiameter | SDR | Wanddikte (ca.) | Binnendiameter (ca.) |
|---|---|---|---|
| Ø110 | SDR17 | 6,5 mm | 97 mm |
| Ø160 | SDR17 | 9,4 mm | 141 mm |
| Ø200 | SDR17 | 11,8 mm | 176 mm |
| Ø225 | SDR17 | 13,2 mm | 199 mm |
| Ø225 | SDR11 | 20,5 mm | 184 mm |
| Ø250 | SDR17 | 14,7 mm | 221 mm |
| Ø315 | SDR17 | 18,5 mm | 278 mm |
| Ø400 | SDR17 | 23,5 mm | 353 mm |
| Ø500 | SDR17 | 29,4 mm | 441 mm |
| Ø630 | SDR17 | 37,1 mm | 556 mm |
Wanddikte en binnendiameter zijn berekend als richtwaarden (e = buitendiameter / SDR, afgerond op de dichtstbijzijnde 0,1 mm) en kunnen afwijken van de afmetingen en toleranties van de specifieke buizenleverancier. Meet de buis altijd op voordat de stop wordt gedimensioneerd.
Onderhoud en levensduur
Rubber veroudert. Een ballonstopper die in zonlicht of chemicaliën heeft gelegen, kan zijn elasticiteit verliezen en scheuren juist wanneer deze druk moet vasthouden. Controleer pakkingen en ballons na elk gebruik op scheuren, verharding en beschadigingen, en vervang ze bij twijfel.
Reinig de stop na gebruik en bewaar deze droog en beschermd tegen UV-straling. Volg het vervangingsinterval van de fabrikant voor pakkingen en controleer de manometer en pomp zodat de oppompdruk juist is.