Machinetypes en besturingsniveaus: handmatig, WeldControl en CNC

Drie niveaus, geen drie merken

Stuitslasmachines worden in de praktijk ingedeeld op basis van hoeveel de besturing overneemt: handmatig hydraulisch, WeldControl (geassisteerde besturing) en CNC. Deze indeling geldt voor alle fabrikanten, en dezelfde drie niveaus vindt u vaak zowel in een standaardserie als in een lichtere, compacte serie.

Het verschil zit niet in de vraag of de machine een goede las kan maken – dat kunnen ze alle drie wanneer de operator ervaren is. Het verschil zit in hoeveel van het proces wordt bewaakt en gedocumenteerd, en daarmee hoe gevoelig de verbinding is voor de vorm van de dag van de individuele operator.

Handmatig hydraulisch: hydrauliek zonder besturing

Hier levert de hydrauliek de gelijkmatige druk, maar de operator stelt zelf de druk in, bewaakt de tijden en schakelt tussen opwarmen, omstellen en koelen. Het display werkt als een digitale manometer: het toont de druk en de temperatuur van het verwarmingselement, maar logt het proces niet.

Het voordeel is eenvoud: minder componenten, een lager gewicht en een machine die in alle weersomstandigheden met handschoenen kan worden bediend. Het nadeel is dat de kwaliteit afhangt van de ervaring – en dat er geen lasrapport is, tenzij er een losse logger wordt toegevoegd.

Verwar handmatig hydraulisch niet met een mechanische, veerbediende machine. De mechanische machine heeft geen hydrauliek en de operator houdt de druk handmatig op peil via de veer. Deze is meestal alleen verkrijgbaar voor de kleinste diameters en is de lichtste en goedkoopste oplossing, maar ook het meest gevoelig voor menselijke fouten.

WeldControl: de machine die het proces bewaakt

De geassisteerde besturing combineert hydrauliek en besturingseenheid in één behuizing. U voert de buisdiameter, SDR en het materiaal in of bevestigt deze, waarna het systeem druk en tijden berekent, ze op het scherm toont en het proces fase voor fase volgt. In automode wordt de druk automatisch gereduceerd zodra het omstellen is voltooid, zodat de operator dit niet midden in het werk hoeft te onthouden.

Gegevens worden meestal ingevoerd via een RFID-chip, barcodescanner of toetsenbord, en het rapport wordt opgeslagen met operator-ID en projectnummer volgens ISO 12176. Het rapport kan als pdf op usb worden opgehaald of naar een labelprinter worden gestuurd, zodat de verbinding direct kan worden gemarkeerd. Wat het rapport moet bevatten en hoe het in het logboek wordt opgenomen, staat beschreven in lasrapport en documentatie.

Een praktisch detail dat op de bouwplaats van groot belang is: verwarmingselement en schaafmachine draaien op de eigen hydrauliek van de machine. Er hoeft dus geen extra stroom te worden getrokken of extra kabels te worden gelegd naar de werkplek – alleen de eigen voeding van de machine.

De besturingseenheid is doorgaans afgedicht voor buitengebruik en gebouwd voor de drukken waarmee de hydrauliek werkt, zodat deze zonder extra bescherming in regen en stof kan staan. Vraag altijd naar de beschermingsklasse en de maximale hydraulische druk als de machine het hele jaar door in de sleuf wordt gebruikt.

CNC: wanneer het proces niet afhankelijk mag zijn van de individuele operator

Een CNC-gestuurde machine neemt het gehele proces over op basis van de ingevoerde buisgegevens en stopt of waarschuwt als een meting afwijkt. Deze bewaakt onder meer zelf de voedingsspanning, slaat per verbinding een lasrapport op en kan gegevens exporteren naar documentatiesoftware.

In de praktijk betekent dit minder foutbronnen bij repetitieve verbindingen, een snellere inwerktijd voor nieuwe medewerkers en documentatie die buiten kijf staat. Daar staat tegenover dat de machine duurder, zwaarder en meer afhankelijk van stroom en onderhoud is – en niet door ervaring kan worden vervangen als hij stilstaat.

Voor contracten met lasrapportverplichting, waarbij elke verbinding moet kunnen worden gedocumenteerd, is CNC de meest robuuste keuze. Onderhoud en kalibratie horen daarbij in de berekening te worden meegenomen, zie onderhoud en kalibratie van lasmachines. Voor gemengde opdrachten waarbij slechts een deel van de verbindingen een rapport vereist, kan WeldControl het betere compromis zijn.

Achteraf gemonteerde datalogger: de tussenweg

Als u al een handmatige hydraulische machine heeft, kunt u een heel eind komen met een losse datalogger. Deze wordt op de hydraulische unit gemonteerd, meet druk en de temperatuur van het verwarmingselement en toont zowel de nominale als de werkelijke waarden tijdens het proces, zodat de operator direct kan bijsturen.

Een logger kan doorgaans duizenden rapporten opslaan, RFID gebruiken voor operator-ID en pdf's exporteren naar usb of labelprinter. Deze documenteert echter alleen het proces – niet de staat van de machine, dus service en kalibratie moet nog steeds worden bijgehouden.

Hij kan vaak ook worden gebruikt op machines van andere fabrikanten, mits hij op de betreffende hydrauliek gekalibreerd kan worden – dit is de moeite waard om vóór aankoop te verifiëren.

Een eenvoudige logger maakt het werk tijdens het lassen niet lichter en leidt de operator niet – hij documenteert alleen. Een goede SPG-eenheid is wat anders: deze heeft vrijwel dezelfde functies als WeldControl, namelijk begeleiding door het proces, operator-ID en complete rapporten per verbinding. Automatische drukreductie heeft deze echter niet, dus de operator moet zelf de druk verlagen tijdens het omstellen. Het verschil zit hem dus in hoe geavanceerd de eenheid is – niet of hij achteraf is gemonteerd of vanaf het begin is ingebouwd.

Zo kiest u het juiste niveau

Kijk naar drie dingen: hoeveel verbindingen er per dag worden gemaakt, hoe groot de buizen zijn en hoeveel documentatie er wordt gevraagd. Waar het gaat om weinig, kleine verbindingen zonder documentatie-eisen, kiest u voor handmatig hydraulisch. Veel middelgrote verbindingen met documentatie-eisen wijzen richting WeldControl. Grote buizen, repetitieve verbindingen en contracten met lasrapportverplichting wijzen richting CNC.

Ongeacht het niveau geldt dat de machine niet te groot mag zijn voor de klus: onder ca. een derde van de maximale diameter van de machine wordt de sleepdruk relatief hoog en wordt de las onnauwkeurig. Kies liever een kleiner bereik en breid dit later uit.

Ons advies is helder: wij adviseren vrijwel altijd een machine met logging – WeldControl of CNC. Dit zorgt voor minder fouten tijdens de uitvoering, een snellere werkwijze en minder uren besteed aan het achteraf handmatig uitschrijven van rapporten. De echte grote winst blijkt echter pas als er een probleem ontstaat met een gelaste leiding: de logging van de machine geeft exact aan welke waarden zijn gebruikt voor de individuele verbinding en wanneer deze is gemaakt. Aan een handgeschreven rapport wordt in zo'n situatie weinig waarde gehecht, terwijl de logging van de machine juridisch zeer sterk staat voor het uitvoerende bedrijf. Lees meer over de eisen aan het lasrapport in lasrapport en documentatie, en over wat er nodig is qua stroom, onderhoud en kalibratie in onderhoud en kalibratie van lasmachines.

Wilt u een grondige uitleg over diameter, gewicht en fysieke afmetingen? Lees dan zo kiest u de juiste stuitslasmachine.